Search Results

ABSTRACT

The Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye represents a significant turning point in Ottoman legal history, not merely as a codification project but also as a textual embodiment of linguistic and aesthetic modernization. Compiled in the second half of the nineteenth century, the Mecelle constitutes the first systematic civil code grounded in Islamic jurisprudence that simultaneously responded to the rational needs of the modern Ottoman state. In this respect, it reflects a unique synthesis in which law, language, and aesthetic sensibility converge within the context of Ottoman modernization. This study approaches the Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye as a linguistic and aesthetic product of the Tanzimat era. During this period, legal language underwent a major transformation, shifting from the interpretive and multi-layered structure of classical fiqh to a centralized, standardized state discourse. Although French Code Civil–based translations were widely proposed as a model for legal reform, Ahmed Cevdet Pasha and the Mecelle Commission rejected such direct adoption. Instead, they sought to produce an indigenous civil code rooted in the Ottoman Empire’s own juridical tradition and linguistic heritage. Under Cevdet Pasha’s leadership, the Mecelle established a balanced linguistic structure between Arabic and Turkish while preserving the core principles of Islamic jurisprudence. As the first written civil law text in Turkish-Islamic legal history and the second civil code produced after the Code Civil, it represents a major step in both legal modernization and linguistic refinement. The analysis reveals that the Mecelle, by uniting rational legal structure with classical rhetoric (belâgat), constructed an original legal discourse in which aesthetic expression becomes an element of justice.

Keywords: Mecelle, legal language, rhetoric, aesthetics, Ottoman modernization

ÖZ

Osmanlı hukuk tarihinde önemli bir dönüm noktası olan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, yalnızca bir kanunlaştırma girişimi değil, aynı zamanda dil ve estetik açısından modernleşmenin simgesidir. 19. yüzyılın ikinci yarısında yürütülen bu kodifikasyon, İslam hukukunun fıkhî birikimini koruyarak modern devlet düzeninin rasyonel ihtiyaçlarına cevap veren ilk sistematik medeni kanun niteliğindedir. Bu yönüyle Mecelle, Osmanlı’da hukuk, dil ve estetiği bir araya getiren özgün bir söylem oluşturmuştur. Bu çalışma, Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye’yi Osmanlı modernleşmesinin dilsel ve estetik bir ürünü olarak ele almaktadır. Tanzimat sonrası dönemde hukuk dili, klasik fıkıh geleneğinden ayrılarak devletin merkezî bir söylemine dönüşmüştür. Avrupa’da kanunlaştırma hareketleri hızla yayılırken Osmanlı’da da Fransız Code Civil’in doğrudan tercüme edilmesi yönündeki öneriler gündeme gelmiştir. Ancak Ahmet Cevdet Paşa ve Mecelle Komisyonu üyeleri, bu fikre karşı çıkarak Osmanlı’nın özgün hukuk birikimi ve dil mirasına dayanan yerli bir medeni kanun hazırlama yolunu seçmişlerdir. Cevdet Paşa’nın başkanlığında oluşturulan Mecelle, İslâm hukukunun fıkhî mirasını sistematik bir yapıya kavuştururken Arapça ile Türkçe arasında dengeli bir dil tercih etmiştir. Bu yönüyle Mecelle, Türk-İslâm hukuk tarihinde ilk yazılı medeni hukuk metni, dünyada ise Code Civil’den sonra hazırlanan ikinci medeni kanun olma özelliğini taşır. Rasyonel hukuk sistematiğini klasik belâgatla birleştiren Mecelle, Osmanlı modernleşmesinde dil, hukuk ve estetiği aynı potada buluşturmuş; hukuk dilinde güzelliği adaletin bir unsuru hâline getiren özgün bir söylem kurmuştur.

Keywords: Mecelle, hukuk dili, edebî söylem, estetik, Osmanlı modernleşmesi